Kamienna Góra (w opracowaniu)
KAMIENNA GÓRA (Landeshut)
Miasto położone w dolinie Bobru pomiędzy Rudawami Janowickimi (na zachodzie), Górami Kruczymi (na południu) i Czarnym Lasem (na wschodzie).
Aż do XIII wieku Kotlina Kamiennogórska była bardzo trudnym i niedogodnym terenem dla osadnictwa. Dostępu broniły góry i lasy. Podobnie jak w innych niedostępnych miejscach pierwsi osiedleńcy, prawdopodobnie należący do plemienia Bobrzan, dotarli tu ciągnąc w górę biegu rzek i potoków, takich jak: Bóbr, Lesk, Zadrna i Świdnik. Ślady grodzisk z tego okresu odkryto w Kamiennej Górze i innych pobliskich miejscowościach, jak: Błażkowa, Chełmsko Śląskie, Krzeszówek, Lubawka, Ulanowice, Grzędy, Czarny Bór i Pastewnik. Miasto rozwinęło się z podgrodzia warownego grodu „Straż”, o którym wiadomo, że istniał w XIII wieku. Budowę tego grodu przypisuje się Henrykowi Brodatemu. Gród położony u ujścia Zadrny do Bobru miał strzec szlaku handlowego prowadzącego przez Bramę Lubawska w kierunku Wrocławia. W rok po bitwie na Legnickim Polu (1241), gdzie w walce z Mongołami zginął książę Henryk Pobożny, wdowa po nim – księżna Anna, zgodnie z wolą męża, przekazuje benedyktynom z czeskich Opatovic otoczoną lasami miejscowość o nazwie Grissobor – czyli leżący opodal Kamiennej Góry, dzisiejszy Krzeszów. Na Śląsku następuje dalsze rozdrobnienie dzielnicowe i podział ziem ziem śląskich pomiędzy kolejnych potomków Piasta. Po podziale Śląska na księstwa wrocławie i legnickie, ziemia kamiennogórska należy najpierw w latach 1248-1278 do księstwwa legnickiego. Prawa miejskie uzyskała Kamienna Góra w roku 1249 od księcia Bolesława II Rogatki. Książę zezwolił krzeszowskim benedyktynom przenieść istniejącą na podgrodziu osadę targową, zwaną Landishute, na prawo magdeburskie. W latach 1278-1286 ziemia kamiennogórska była częścią księstwa lwóweckiego, aby następnie w latach 1286-1392 wejść w skład księstwa jaworskiego, a w końcu stać się częścią księstwa świdnicko-jaworskiego. To za czasów księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I (syna Bolesława Rogatki) zaczyna się znaczący rozwój miasta i wielu okolicznych wsi.
W drugiej połowie XIII wieku, w widłach Bobru i Zadrnej, na miejscu starego grodu zbudowany zostaje przez Bolka I Surowego warowny zamek. W 1286 roku Bolko I odkupił od benedyktynów posiadłość krzeszowską, po czym w 1292 roku sprowadził tam mnichów – cystersów z Henrykowa, którzy założyli w Krzeszowie znane potem szeroko opactwo cysterskie. Cystersi – wdzięczni poddani księcia – przyczynili się znacznie do zagospodarowania okolicznych ziem. To książę Bolko I Surowy przekształca osadę targową wokół kamiennogórskiego zamku w miasto na prawie niemieckim. Nazwa miasta, według Efraima Ignacego Naso, świdnickiego kronikarza z XVII wieku, wzięła się od nazwy zamku. Ten mocno obwarowany zamek nazywany był „Strażnicą”, po niemiecku Wacht albo Hutte, i stąd wzięła się też nazwa miasta : „Strażnica Kraju”- „Landeshütte”.Według świdnickiego kronikarza miasto otoczone było podwójnymi murami i wałami. W 1287 roku rzeczywiście pojawia się w dokumentach miasto (civitas) o nazwie Landishutte.
Usunięcie benedyktynów z Krzeszowa (Grissobor) miało charakter polityczny: benedyktyni czescy byli poddanymi króla Czech – Wacława II, który dążył do przejęcia ziem śląskich pod swoje panowanie. To przecież Bolko I zatrzymuje w 1295 roku pod Kamienną Górą najazd Wacława II na Śląsk i zmusza go do wycofania się do Czech i przynajmniej chwilowej rezygnacji z zamiaru przejęcia korony polskiej.
Miasto spełniało rolę twierdzy broniącej drogi z Czech przez Przełęcz Lubawską na Śląsk. Z 7 sierpnia 1295 roku pochodzi pierwsza udokumentowana wiadomość o istnieniu w Kamiennej Górze samodzielnej parafii – musiał więc powstać wówczas także kościół. Po śmierci Bolka I, w 1301 roku ziemia kamiennogórska pozostaje w obrębie księstwa świdnickiego, którego władcą zostaje syn Bolka I – Bernard.
Z kolei po śmierci Bernarda w 1326 roku władzę nad księstwem świdnickim obejmuje Bolko II, syn Bernarda i Kunegundy (córki Władysława Łokietka), czyli wnuk polskiego króla. Dzięki temu władcy księstwo świdnickie przeżywa prawdziwy rozkwit osiągając wielkie znaczenie polityczne i gospodarcze. 21 października 1334 roku książę Bolko II potwierdza większość dawnych przywilejów Kamiennej Góry oraz nadaje jej nowe, dodatkowe. Książę zezwala na wybór nowej rady miejskiej każdego roku, nadaje miastu uprawnienia sądownicze, wyraża zgodę na działalność czterech cechów: krawców, szewców, rzeźników i piekarzy. Zezwala także mieszkańcom miasta na połów ryb w Bobrze na odcinku od granic miasta aż do miejsca gdzie do Bobru wpada Lesk. W zamian za te przywileje mieszczanie mieli obowiązek wpłacania corocznie do kasy księcia 20 grzywien groszy praskich w srebrze. W 1341 roku książę ustanawia w Kamiennej Górze targ solny. Kiedy większość książąt śląskich oddaje się w lenno czeskie tylko Bolko II zachowuje prawdziwą niezależność. Niestety, 9 lutego 1339 roku Kazimierz Wielki zrzeka się swych praw do księstw śląskich zhołdowanych wcześniej przez królów czeskich. W 1345 roku, w czasie najazdu króla czeskiego Jana Luksemburskiego na Śląsk, po nieudanym oblężeniu Świdnicy wycofujące się wojska czeskie zajęły w kwietniu Kamienną Górę. Trzy lata później, w styczniu 1348 roku, Bolko II odbija Kamienną Górę. Dokonał tego podstępem, wprowadzając za mury miejskie wojów ukrytych w wozach z sianem. O znaczeniu miasta świadczy chociażby zwolnienie mieszkańców Kamiennej Góry z opłat celnych w całych Czechach, łącznie z Pragą. W 1361 roku Kamienna Góra (wraz z innymi miastami księstwa) za cenę 600 grzywien otrzymuje na 10 lat prawo bicia złotej i srebrnej monety. Tymczasem polski król Kazimierz Wielki 27 maja 1353 roku uroczyście zrzeka się także swych praw do ostatniego niezależnego księstwa śląskiego – księstwa świdnicko-jaworskiego. Bolko II, nie doczekawszy się sukcesora, musiał ulec potędze czeskiej. Kiedy w tym samym roku król czeski i cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego Karol IV poślubia Annę – adoptowaną przez Bolka córkę Henryka Jaworskiego (jego brata), w posagu otrzymuje księstwo świdnicko-jaworskie. Jeszcze po śmierci Bolka II (w 1368 roku), dożywotnio władzę w księstwie sprawuje jego żona Agnieszka, lecz po jej śmierci w 1392 roku, księstwo, a wraz z nim i Kamienna Góra przechodzi ostatecznie we władanie czeskie.
W początku XV wieku w Czechach dochodzi do ogólnonarodowego powstania o podłożu religijno-społecznym. Ruch ten nosi w historii nazwę „wojen husyckich” od nazwiska czeskiego reformatora religijnego Jana Husa, spalonego na stosie w 1415 roku, w czasie soboru w Konstancji. Obok religijnych i społecznych silne były także dążenia narodowe skierowane przeciwko znienawidzonym niemieckim Luksemburgom. W miarę słabnięcia ruchu husyckiego nasilała się na Śląsku działalność rycerzy-rozbójników, czyli tzw „raubritterów”. ^^^
W 1426 roku miasto i zamek zostały spalone przez husytów. Później także miasto było wielokrotnie niszczone, plądrowane i palone. W XVII i XVIII wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem handlu i eksportu płócien, wytwarzanych sposobem chałupniczym przez tkaczy z okolicznych wsi. Od początku XIX wieku rozwój miasta wiązał się z przemysłem tkackim i skórzanym.
Powstały linie kolejowe: Lubawka – Kamienna Góra – Sędzisław w latach 1868-69, Kamienna Góra – Kowary w 1905 roku.
W czasie II wojny światowej w Kamiennej Górze istniał podobóz Gross-Rosen. Podczas jego likwidacji rozstrzelano blisko 200 więźniów.
W 1972 roku miasto liczy ok. 21,1 tys. mieszkańców, a w 1993 roku ok. 22 tysiące.
Duży ośrodek przemysłu lekkiego (zakł. przemysłu lniarskiego, jedwabniczego, odzieżowego, obuwniczego) oraz fabryka maszyn włókienniczych „Dofama”.
Warto zobaczyć:
- Kościół św.Piotra i Pawła : prezbiterium z XVIIIw, nawa z końca XVIw., przebudowany w XVIIIw. We wnętrzu gotycki drewniany tryptyk z XVI w. i rokokowa ambona.
- Muzeum Tkactwa Śląskiego,
- Kościół MB Różańcowej (wcześniej ewangelicki kościół Łaski – jeden z 6 na Śląsku), wzniesiony w latach 1709-1730. Bogate wnętrze zostało zniszczone w 1945 roku.
- Ruiny renesansowego zamku typu bastionowego z lat 1566-69. Po pożarze w 1964 roku zachowała się czworoboczna wieża i dziedziniec arkadowy. Do zamku prowadzi aleja dębowa i dwie aleje lipowe.
- Fragmenty murów miejskich z XV wieku, rozebranych w XIXw.
- Renesansowe i barokowe kamienice w Rynku (XVII i XVIII w.)
- Mauzoleum ku czci Polaków pomordowanych w podobozie Gross-Rosen na Górze Parkowej (510m npm.).
-
