Filatelistyka, malarstwo, turystyka

Świat, którego już nie ma (wciąż w opracowaniu)

Świat ciągle się zmienia. Obecnie w mniejszym stopniu niż miało to miejsce w drugiej połowie XIX i pierwszej połowie XX wieku. Pierwsza wojna światowa przyniosła wielkie zmiany na kontynencie europejskim. Rozleciała się monarchia austro-węgierska, carska Rosja i cesarstwo niemieckie. Odrodziła się Polska, powstały państwa bałkańskie i państwa nadbałtyckie. Niektóre twory państwowe istniały bardzo krótko, jak na przykład Litwa Środkowa. Wielkie zmiany nastąpiły na kontynencie afrykańskim. Zniknęły kolonie niemieckie. Zwycięzcy: Wielka Brytania i Francja podzielili terytoria afrykańskie nie przejmując się istniejącymi tam tradycyjnymi podziałami plemiennymi, językowymi czy kulturowymi. A były tam przecież także kolonie hiszpańskie, portugalskie, belgijskie i włoskie. Czarna Afryka obudzi się dopiero w latach 60-tych XX wieku. Wszystkie te niesamowite przemiany zachodzące na mapach całego świata są upamiętnione na najmniejszych ale najprawdziwszych dokumentach – na znaczkach pocztowych wydawanych w tamtych krajach, w tamtym czasie…

EUROPA

JUGOSŁAWIA

Bałkany, nazywane europejskim tyglem lub kotłem, w którym wiecznie coś się burzy i wrze, były od wieków widownią powstawania i znikania wielu państw. Czasem były niezależne, czasem należały do sąsiednich mocarstw, takich jak cesarstwo austro-węgierskie lub imperium tureckie. Nazwa „Jugosławia” oznaczająca połączone ziemie południowych Słowian pojawiła się dopiero na początku XX wieku a państwo noszące taką nazwę oficjalnie powstało dopiero w 1929 roku. Jugosławię utworzyły: Serbia, Chorwacja, Słowenia, Bośnia i Hercegowina, Dalmacja, Czarnogóra i część Macedonii. Stolicą państwową był Belgrad, językiem urzędowym serbsko-chorwacki, używane były 2 alfabety: cyrylicki i łaciński. Jak doszło do utworzenia królestwa a potem Federacyjnej Republiki Jugosławii? Co połączyło te kraje? Dlaczego federacja rozpadła się w tak dramatyczny sposób?  Aby w pełni odpowiedzieć na to pytanie trzeba przyjrzeć się losom poszczególnych krajów tworzących tę federację.

********************************************************************************************************************************************************

Serbia – do 1918 roku

To Serbia wystąpiła z hasłem zjednoczenia ziem południowosłowiańskich i była największą republiką związkową byłej Jugosławii – z tej racji należy się jej pierwszeństwo w prezentacji jugosłowiańskich państw. Stolica – Belgrad. W skład republiki związkowej wchodziły okręgi autonomiczne: Wojwodina i Kosowo. Słowiańscy Serbowie zaczęli napływać na obecnie zajmowane tereny od VI wieku. Już w X wieku tworzą państwo zależne od Bizancjum. W XII wieku ziemie serbskie zostają opanowane przez Bizancjum i Węgry (Węgrzy opanowują teren Bośni). Wykorzystując osłabienie państwa bizantyńskiego ziemie serbskie zostają wyzwolone i zjednoczone przez Stefana Nemanię. Rozkwit Serbii następuje za Stefana Duszana (1335-1355). Wtedy do Serbii zostaje przyłączona Albania, Tesalia, Epir i część Tracji. Od 1389 roku zaczyna być podbijana przez Turków. W 1459 roku zostaje wcielona do imperium tureckiego. Mimo 350 lat niewoli ludność Serbii zachowała własna kulturę, zwyczaje i język. W wyniku powstań w 1804 pod wodzą Jerzego Czarnego (Karadziordzia) i w 1815 roku, pod przywództwem Miłosza Obrenowicia, w 1817 roku otrzymała autonomię, a od 1833 roku zostaje księstwem wasalnym, pozostając jednak nadal w granicach imperium osmańskiego. W wojnie krymskiej pomiędzy Rosją a Turcją (1853-1856) Serbia dążąc do pełnej niepodległości poparła Rosję. Po stronie Turcji opowiedziały się Francja i Anglia. Traktat zawarty w Paryżu w 1856 roku osłabił pozycję Rosji w rejonie Morza Czarnego. Dopiero w wyniku postanowień Kongresu Berlińskiego Serbia od 1878 roku zostaje niepodległym księstwem a od 1882 roku – królestwem. Pierwszym królem obrano Milana Obrenowicia. W 1888 roku pod presją opozycji król Milan I Obrenović (1854-1901) nadaje Serbii demokratyczną konstytucję. Po roku abdykuje (1889), a jego syn i następca na tronie serbskim Aleksander I Obrenović (1876-1903) w 1894 roku rozwiązuje parlament i zawiesza konstytucję. Po zamordowaniu Aleksandra I w wyniku wojskowego zamachu w 1903 roku królem obrano dojrzałego wiekiem Piotra I Karadziordziewicia.                  Król Piotr I, pokazany obok na znaczku wydanym przez serbską pocztę królewską w 1914 roku, urodził się w Belgradzie i żył w latach 1844-1921. Był elewem francuskiej szkoły wojskowej z Saint-Cyr, służył w armii francuskiej w latach 1870-71. W pierwszych latach jego panowania przywrócono demokratyczną konstytucję. W czasie wojen bałkańskich (1912-13) Serbowie prowadzili bohaterską wojną z Turcją, w której wyniku Serbia otrzymała większą część Macedonii. W 1914 roku zamach w Sarajewie wykorzystany został przez Austro-Węgry jako pretekst do wypowiedzenia wojny Serbii. Król Piotr I był ogólnie szanowany za swą bohaterska postawę podczas wojny – nawet przez swych przeciwników. Zmarł w Belgradzie mając 77 lat.

*****************************************************************************************************************************************************************************************

Bośnia i Hercegowina – do 1918 roku

Terytorium dzisiejszej Bośni, ze stolicą w Sarajewie, wchodziło w skład rzymskiej prowincji Dalmacji. W VI-VII wieku terytorium Bośni zasiedlone zostaje przez plemiona słowiańskie a w X wieku zorganizowane pod władzą banów. W XI wieku Bośnia podlegała Bizancjum oraz Serbom. Od XII wieku rosną wpływy Węgrów, którzy narzucili Bośni zwierzchnictwo. Pod koniec XIV wieku, na krótko, Bośnia zdobyła niepodległość, potem jej władcy znowu zostali wasalami. W tym czasie wyodrębniła się południowo-zachodnia część zwana Hercegowiną. W 1463 roku Turcy osmańscy dokonali podboju Bośni a w 1482 – Hercegowiny. Większość szlachty bośniackiej przyjęła islam zachowując swe majątki i przywileje. Na skutek powstań serbskich, które odbiły się w Bośni szerokim echem, w latach 1875-1876 także tu doszło do powstań antytureckich. W wyniku wojny rosyjsko-tureckiej 1877/78 Kongres Berliński w 1878 roku przyznał Austro-Węgrom zarząd i prawo do wojskowej okupacji Bośni i Hercegowiny , zapewniając tym krajom samorząd, ale jednocześnie pozostawiając je pod nominalnym zwierzchnictwem sułtana.
W 1908 roku Austro-Węgry zaanektowały Bośnię i Hercegowinę, co spowodowało wrzenie w kraju. Pokazany znaczek (ten ze wspaniałym pojazdem mechanicznym) wydano w 1906 roku, kiedy kraj ten pozostawał jeszcze pod administracją Austro-Węgier, których władcą (cesarzem Austrii i królem Węgier) był Franciszek Józef I.

****************************************************************************************************************************************************************************************************

Czarnogóra

Dwa znaczki pokazane obok pochodzą z Czarnogóry (Montenegro) a wydane zostały w 1907 i 1910 roku. Czarnogóra aż do 1874 roku należała do Turcji, potem została odrębnym księstwem a od 1910 – królestwem. Dwa znaczki, pokazane obok, przedstawiają tego samego człowieka – Mikołaja I, pierwszego księcia a potem króla Czarnogóry. Pierwszy znaczek pokazuje jak władca ten wyglądał w 1855 roku a drugi jak prezentował się w 1910 roku. W czasie swego panowania Mikołaj I podwoił terytorium państwa i uzyskał jego niepodległość (na Kongresie Berlińskim w 1878 roku). Jeszcze przed I wojną światową, w październiku 1912 roku Czarnogóra podpisuje sojusz z Bułgarią i wypowiada wojnę Turcji, przystępując do Ligi Bałkańskiej. W czasie pierwszej wojny światowej Czarnogóra była okupowana przez wojska austro-węgierskie. Po I wojnie światowej, w 1918 roku, Mikołaj I został zdetronizowany a w 1919 roku Czarnogóra weszła w skład Królestwa SHS (Serbii, Chorwacji i Słowenii). W czasie drugiej wojny światowej Czarnogórę okupowały wojska włoskie. W 1945 roku weszła w skład Federacyjnej Republiki Jugosławii.

************************************************************************************************************************************************************************************

Chorwacja (Hrvatska) – do 1918 roku

Chorwacja, ze stolicą w Zagrzebiu, składa się z 4 historycznych krain: Chorwacji właściwej, Slawonii, Dalmacji i Istrii. Wzdłuż wybrzeży rozmieszczone są liczne wyspy, między innymi: Krk, Cres, Pag, Dugi Otok, Brac, Hvar. W starożytności teren Chorwacji zamieszkiwały plemiona iliryjskie, które dostały sie pod panowanie rzymskie, potem ostrogockie a od 535 roku- bizantyjskie (wschodniorzymskie). W VI-VII wieku tereny Chorwacji zaludniane są stopniowo przez plemiona słowiańskie, które wchłonęły ludność miejscową. Od 803 roku ziemie te podlegały Frankom i wówczas też nastąpiła chrystianizacja, w ciągu IX wieku dostały sie pod władzę Bizancjum. Na początku X wieku zostały zjednoczone pod władzą Tomisława – pierwszego uznanego przez papieża króla Chorwacji. W ciągu XI wieku kolejni królowie byli uzależnieni albo od Bizancjum albo od papiestwa. W 1102 roku nastąpiło zjednoczenie Chorwacji z Węgrami unią personalną, ale już od 1235 roku węgierscy Arpadowie zaniechali oddzielnej koronacji na króla Chorwacji (nie rezygnując, oczywiście, z chorwackiej ziemi). W 1409 roku Wenecja zajęła Dalmację a w 1527 roku Turcy zajęli Slawonię i pograniczne ziemie chorwackie. Tereny te odebrali Habsburgowie po objęciu tronu węgierskiego. Habsburgowie władali Chorwacją w miarę spokojnie aż do lat 30-tych XIX wieku, kiedy powstał szerszy ruch dążący do odrębności narodowej i politycznej tego kraju. Jednak w 1848 roku, wobec dążeń Węgrów do dominacji, Chorwaci stanęli po stronie Austrii, przeciw rewolucji węgierskiej. Ugoda z Węgrami nastąpiła w 1868 roku, kiedy Węgrzy przyznali Chorwacji szeroką autonomię. W 1905 roku powstała koalicja serbsko-chorwacka. Chorwaci byli jednak podzieleni: burżuazja ciążyła ku Serbii, część inteligencji i chłopi byli zwolennikami Wielkiej Chorwacji, to jest połączenia Chorwacji z Bośnia i Hercegowiną w ramach monarchii Habsburgów.                                             Wojna wszystko zmieniła. Znaczków chorwackich sprzed 1918 roku nie mogę pokazać z prostego powodu -na terenie Chorwacji używano znaczków austro-węgierskich.

**************************************************************************************************************************************************************************

Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (1918-1929)

Utworzony w Londynie przez emigrantów chorwackich Jugosłowiański Komitet, propagował całkowite oderwanie Chorwacji od Austrii i zjednoczenie jej z Serbią i Słowenią. W 1917 roku Komitet ten oraz rząd serbski uchwaliły na wyspie Korfu wspólną deklarację, popartą przez Ententę, o połączeniu Serbii i Chorwacji w jedno państwo pod berłem serbskiej dynastii Karadziordziewiciów. W październiku 1918 roku powstała Rada Narodowa Słoweńców, Chorwatów i Serbów, która w grudniu 1918 roku ogłosiła powstanie niezależnego państwa ze wszystkich południowosłowiańskich ziem Austro-Węgier (Chorwacji, Dalmacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny) oraz Serbii, Czarnogóry i części Macedonii – pod nazwą Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (w skrócie SHS). Czarnogóra weszła w skład Królestwa SHS w 1919 roku. Ponieważ stary król, Piotr I Karadziordziewicz, już w 1918 roku wycofał się z czynnego życia politycznego – regentem został jego syn Aleksander, urodzony w 1888 roku, zasłużony w czasie I wojny światowej – brał czynny udział w walce Serbów z austriacko-niemiecka koalicją. W 1921 roku, po śmierci ojca, Aleksander I został królem Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W tym samym roku przyjeto konstytucję nadającą państwu charakter centralistycznej monarchii parlamentarnej. Znaczek pokazany wyżej (o nominale 4 dinarów), przedstawiający Aleksandra I, pochodzi z roku 1926.

********************************************************************************************************************************************************************************

Jugosławia (Królestwo) 1929-1945

.  Nazwa “Jugosławia” oznaczająca połączone ziemie południowych Słowian, pojawiła się na początku XX wieku, ale państwo noszące taką nazwę oficjalnie powstało dopiero w 1929 roku. Jugosławię utworzyły: Serbia, Chorwacja, Słowenia, Bośnia i Hercegowina, Dalmacja, Czarnogóra i część Macedonii. Stolicą państwową został Belgrad, językiem urzędowym serbsko-chorwacki, używane były 2 alfabety: cyrylicki i łaciński. W ten sposób od 1929 roku Aleksander I został królem nowego państwa – Jugosławii. Prowadził politykę centralistyczną, wprowadził rządy autorytarne, które nie wszystkim odpowiadały. Zginął, zamordowany w 1934 roku w Marsylii, w czasie oficjalnej wizyty we Francji.  Jego następcą został syn – zaledwie 11-letni Piotr II, urodzony w Belgradzie w 1923 roku. Formalnie panował od 1934 do 1945 roku, kiedy zlikwidowano monarchię. Urodził się w Belgradzie jeszcze w Królestwie Serbów, Chorwatow i Słoweńców. W 1934 roku rządy w imieniu małoletniego króla objęła rada regencyjna pod przewodnictwem kuzyna Aleksandra I , Pawła Karadziordziewicia. W 1941 roku regent podpisał przymierze z państwami osi (Niemcami i Włochami) i wkrótce został obalony przez rewolucję belgradzką. W tym samym, 1941 roku, Piotr II uszedł do Londynu, a do Jugossławii wkroczyły wojska niemieckie. Okupacja niemiecka spowodowała silny ruch oporu, koncentrujący się wokół dwóch przywódców: serbskiego nacjonalisty i rojalisty Dragoljuba Mihailovicia oraz wokół komunisty Josipa Broz Tito. Z drugiej strony, licząc na utworzenie „Wielkiej Chorwacji”, Ante Pavelicz, twórca faszystowskiej organizacji „ustaszowców” stanął u boku Niemców. Chorwacka Legia walczyła nawet pod Stalingradem. Jednak w większości krajów Jugosławii zdecydowanie przeważał partyzancki ruch oporu, kierowany przez Broz Titę,  walczący zarówno z najeźdźcą, jak i ze zwolennikami faszyzmu. Piotr II do Jugosławii już nie wrócił, choć formalnie panował do 1945 roku, kiedy to w kraju zlikwidowano monarchię. Zmarł w 1970 roku w Los Angeles.

*******************************************************************************************************************************************************************

Chorwacja (w czasie II wojny światowej)

Kolejnym bałkańskim krajem jest Chorwacja. Prezentowane znaczki pochodzą z lat 1941-43, kiedy kraj ten pozostawał pod okupacją niemiecką. Licząc na utworzenie „Wielkiej Chorwacji” Ante Pavelicz, twórca faszystowskiej organizacji „ustaszowców” stanął u boku Niemców. Chorwacka Legia walczyła nawet pod Stalingradem – znaczek wydano oczywiście przed „wielkim laniem”. Drugi znaczek przedstawia Sarajewo – wtedy miasto Chorwacji.

*************************************************************************************************************************************************************************************************

Jugosławia (Republika Federacyjna)

W latach 1941-1944 Serbia była okupowana przez wojska hitlerowskie. Ale już w 1941 roku rozpoczęło sie powstanie ludowe, które zapoczątkowało silny ruch oporu w całej Serbii. Człowiekiem, który kierował walka z okupantem hitlerowskim a po drugiej wojnie światowej potrafił stworzyć federację państw bałkańskich, znowu nazwaną Jugosławią, i pod swoim przywództwem utrzymać ją w jedności prawie do końca XX wieku, był Josip Broz Tito.  Urodził się w Chorwacji, w miejscowości Kumrovec. W 1910 roku wstąpił do partii socjaldemokratycznej. W czasie I wojny światowej został ranny w 1915 roku i dostał się do niewoli rosyjskiej. W lipcu 1917 roku, po zwolnieniu, uczestniczył w demonstracji robotniczej, został aresztowany i zesłany na Syberię. W Omsku wstąpił do Czerwonej Gwardii. W 1920 roku wrócił do kraju i wstąpił do Komunistycznej Partii Jugosławii. Za swą działalność był więziony w 1927 roku i w latach 1928-1934. Po wyjściu z więzienia w 1934 roku został członkiem Komitetu Centralnego i Biura Politycznego partii. W latach 1935-36 przebywał w Moskwie, gdzie był pracownikiem Międzynarodówki Komunistycznej. W 1936 roku nielegalnie wrócił do kraju i od grudnia 1937 roku stanął na czele Komunistycznej Partii Jugosławii. W 1940 roku został wybrany sekretarzem generalnym. Podczas II wojny światowej był organizatorem walki z okupantem niemieckim, uznawanym przez wszystkich aliantów za przywódcę jugosłowiańskiego ruchu oporu. Został głównodowodzącym oddziałów partyzanckich a następnie Armii Narodowowyzwoleńczej. W 1943 roku utworzył Narodowy Komitet Wyzwolenia Jugosławii.                                                                                    W 1945 roku, po ogłoszeniu powstania Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii, został szefem jej rządu – premierem i ministrem obrony. W latach 1948-1949 z inicjatywy Stalina doszło do wykluczenia Komunistycznej Partii Jugosławii z Kominformu i wykluczenia Jugosławii ze wspólnoty państw socjalistycznych. Po zerwaniu współpracy z Józefem Stalinem Tito zaczął pełnić rolę liczącego się przywódcy krajów niezaangażowanych. W 1953 roku został prezydentem Jugosławii. W 1961 roku, w Belgradzie, odbyła się konferencja państw niezaangażowanych. W polityce wewnętrznej odszedł od modelu radzieckiego i wprowadził system socjalizmu samorządowego. W 1953 roku został prezydentem republiki Jugosławii a w 1974 roku ogłoszono go dożywotnim prezydentem tego państwa. W 1955 roku Nikita Chruszczow przywrócił międzypaństwowe stosunki między Jugosławią i ZSRR.

Począwszy od 1971 roku następuje rozwój nacjonalizmu chorwackiego. Reakcja władz centralnych polegała na wprowadzeniu zmian w kręgach partyjnych i rządowych Chorwacji a prócz tego nowa konstytucja z 1974 roku wzmocniła samodzielność republik federacji. Mimo podziałów i zadrażnień występujących  pomiędzy narodami wchodzącymi w skład Jugosławii, dzięki swej charyzmie i autorytarnemu stylowi rządów, do końca swego życia potrafił utrzymać jedność państwa. Zmarł w Lubljanie. Przeszedł do historii jako ten, który nie tylko potrafił pokierować walką z okupantem hitlerowskim, ale także  stworzyć po wojnie światowej zwartą federację państw bałkańskich, i utrzymać ją w jedności prawie do końca XX wieku.

W 1980 roku, po śmierci Tity, władza była sprawowana przez organ kolegialny. Począwszy od 1988 roku narastały napięcia na tle narodowościowym i religijnym, które w końcu doprowadziły do okrutnej wojny domowej i ponownego rozpadu Jugosławii na szereg niezależnych państw: Chorwacja, Słowenia i Macedonia ogłosiły niepodległość w 1991 roku, Bośnia i Hercegowina w 1992 roku, wreszcie Czarnogóra w 2006 roku. Od tego czasu także Serbia, starająca się do końca utrzymać federację, stała się odrębnym organizmem państwowym.

**********************************************************************************************************************************************************************************************************************************

*****************************************************************************************************************************************

Litwa Środkowa

W czasie I wojny światowej, od 1915 roku Litwa była pod okupacja niemiecką. W 1917 roku litewskie siły prawicowe utworzyły Litewską radę Narodową, tzw. „Tarybę”, która w lutym 1918 roku proklamowała powstanie niepodległego państwa litewskiego. W grudniu 1918 roku powstał lewicowy Tymczasowy Rząd Robotniczo-Chłopski, który do lutego 1919 roku podporządkował sobie większość ziem litewskich. „Taryba” i jej rząd utrzymywały się na obszarach okupowanych przez Niemców. Wkroczenie na Litwę Armii Czerwonej doprowadziło do I Zjazdu Rad w lutym 1919 roku, który utworzył Litewsko-Białoruską Republikę Socjalistyczną ze stolicą w Wilnie.  W marcu 1919 roku wojska Taryby, wspomagane przez ochotników niemieckich, przeszły do ofensywy.  W kwietniu wojska polskie zajęły Wilno z okolicami. Od sierpnia 1919 roku, po zwycięstwie nad rewolucjonistami, władzę na Litwie objął rząd Taryby. Podczas wojny polsko-rosyjskiej w 1920 roku rząd Rosji Radzieckiej przekazał Litwie zdobyte Wilno. W październiku 1920 roku generał Lucjan Żeligowski śmiałym, zbrojnym rajdem zajął Wilno i okolice. W wyniku tego rajdu Żeligowskiego utworzono Litwę Środkową obejmującą Wilno i jego okręg. W 1922 roku Litwę Środkową włączono do Polski.  Rząd litewski nie uznał akcji generała Żeligowskiego i ogłosił, że Wilno nadal jest stolicą Litwy – tymczasową stolicą było Kowno.
Na zamieszczonych znaczkach pocztowych przedstawiono parę królewską: Jadwigę i Władysława Jagiełłę, Zygmunta Augusta podczas ogłaszania Unii Lubelskiej, oraz sławnych Polaków-Litwinów: Tadeusza Kościuszkę i Adama Mickiewicza.

*******************************************************************************************************************************************************************************

AFRYKA

Do niedawna kontynent afrykański, jak wielki tort podzielony był pomiędzy większe i mniejsze potęgi europejskie. Zaczęło się od Hiszpanów i Portugalczyków, wkrótce dołączyli Anglicy, Francuzi, a następnie także Niemcy, Włosi i Belgowie. Prawdziwe przebudzenie „Czarnej Afryki” nastąpiło dopiero w latach 60-tych XX wieku.

Pierwsi zainteresowali się Afryką Portugalczycy. Na pokazanym obok znaczku wydanym w 1945 roku, pochodzącym z Angoli (wchodzącej wtedy w skład Imperium Kolonialnego Portugalii), przedstawiono słynną postać. jest to Henryk Żeglarz, czyli Dom Enrique, Navegador (1394-1460), królewicz portugalski, syn Jana I. To on organizował wyprawy morskie wzdłuż zachodnich wybrzeży Afryki, co umożliwiło późniejsze znalezienie drogi morskiej do Indii. To on zapoczątkował portugalska ekspansję na morzach świata i erę wielkich odkryć geograficznych. W 1488 roku Bartolomeo Diaz opłynął Przylądek Dobrej Nadziei. W latach 1497-98 Vasco da Gama opłynął wschodnie wybrzeże Afryki.

********************************************************************************************************************************************************************

Na początku XVI stulecia cały obszar północnej Afryki dostał się pod zwierzchnictwo sułtanów tureckich. Dlatego w ciągu kolejnych stuleci w całej północnej Afryce utrwalił sie islam, a wraz z nim język i kultura arabska.  Dlatego też Europejczycy woleli penetrować wybrzeża Zachodniej Afryki. Od początku XVI wieku zaczęły powstawać coraz liczniejsze faktorie kupieckie. Portugalia opanowała najpierw Angolę a następnie, na przełomie XVI i XVII wieku Mozambik. W 1618 roku Anglicy założyli w Gambii pierwszy fort i rozpoczęli penetrację Złotego Wybrzeża. U ujścia rzeki Senegal osiedli Francuzi. Na terenie obecnej zachodniej Nigerii w XVII wieku istniały plemienne państwa Aszanti i Dahomej.

******************************************************************************************************************************************************************

W 1652 roku holenderska Kompania Wschodnioindyjska założyła na południu Afryki kolonię Kapsztad, która wkrótce stała się bazą wywozu niewolników – w połowie XVIII wieku wywożono z Afryki rocznie 60-100 tysięcy ludzi. Na przełomie XVIII i XIX wieku Anglicy opanowali Gambię, Sierra Leone i Złote Wybrzeże. Kiedy w 1806 roku Francja zaanektowała Holandię, Anglicy wykorzystali sytuację i opanowali Kapsztad. Założyli tam własną kolonię nazwaną Krajem Przylądkowym. Potomkowie holenderskich kolonizatorów, nazywani Burami, nie chcąc uznać zwierzchności angielskiej odeszli na północ zdobywając ziemię ludów Bantu, na których utworzyli w 1854 roku republiki: Oranię i Transwal.

*****************************************************************************************************************************************************************

Francuzi stopniowo powiększali swe posiadłości w Senegalu i Dahomeju. Od 1830 roku rozpoczęli kolonizację Wybrzeża Kości Słoniowej i Gabonu, a następnie , od 1849 roku Gwinei. W 1830 roku francuska ekspedycja wojskowa zajmuje Algier, dotąd pozostający w stanie luźnej zależności od Turcji. W ciągu kilku lat Francuzi podbili dużą część kraju ale potem musieli prowadzić długotrwałą walkę przeciwko Abd al-Kadirowi (Ab del Kaderowi), arabskiemu emirowi (1808-1883), który ogłosił „świętą wojnę” z najeźdźcami. Choć pokonano go w 1847 roku to walki w Algierii trwały jeszcze całe następne dziesięciolecie. Do połowy lat 60-tych XiX wieku Francja opanowała również Senegal na zachodnim wybrzeżu Afryki.

***********************************************************************************************************************************************************************************

W 1847 roku powstało pierwsze państwo murzyńskie uznane przez państwa europejskie – Liberia. Jak do tego doszło? Nadbrzeżne tereny dzisiejszej Liberii, zwane Wybrzeżem Pieprzowym, zostały odkryte przez Portugalczyków a potem stały się celem wypraw kupców europejskich.  Założone w 1816 roku Amerykańskie Towarzystwo Kolonizacyjne w1822 roku rozpoczęło akcję osiedlania w Liberii wyzwolonych czarnych niewolników – nie zwracając przy tym uwagi na wrogą postawę tubylców. Do końca XIX wieku osadnicy toczyli liczne wojny ze stawiającą silny opór ludnością tubylczą. Po podbojach pozbawiali ją wszelkich praw. Powolny proces emancypacji tej ludności rozpoczął się w XX wieku ale dopiero w 1945 roku rdzenna ludność uzyskała reprezentację w parlamencie.

**********************************************************************************************************************************************************************************************

Jeszcze na początku lat 70-tych XIX wieku do państw europejskich należała stosunkowo niewielka część kontynentu afrykańskiego. Wielka Brytania panowała nad jego południowym skrajem, Francja nad Algierią i Senegalem, Portugalia nad Angolą i Mozambikiem. Ale teraz właśnie następuje czas ekspansji w głąb kontynentu i ostrej rywalizacji potęg europejskich o kolonie. Brytyjczycy mając oparcie w Kraju Przylądkowym posuwali się stamtąd stopniowo w kierunku północnym. Z terenów zajmowanych przez Brytyjczyków wycofywali się Burowie – osadnicy holenderskiego pochodzenia, którzy nadal nie chcieli podporządkować się brytyjskim rządom. Ustępując przed presją imperium brytyjskiego Burowie wkraczali na nowe tereny i osiedlali się na nich przełamując opór czarnej ludności. Tak powstały burskie republiki: Natal, Orania i Transwal (republikę Transwalu koloniści holenderscy utworzyli w 1836r). Brytyjczycy kolejno przyłączali te republiki do swoich posiadłości. Natal został podbity przez Brytyjczyków w 1843 roku a w 1856 roku uzyskał status kolonii niezależnej od Kraju Przylądkowego. Znaczek pokazany obok pochodzi z 1902 roku i przedstawia króla Wielkiej Brytanii – Edwarda VII.  Transwal został zaanektowany w 1877 roku. Przyczyną tak silnego dążenia Brytyjczyków do zajęcia burskich republik było odkrycie na tych terenach bogatych złóż diamentów a później także złota. Burowie, skutecznie walczący z Brytyjczykami, zdołali odzyskać w 1881 roku niezależność Transwalu i Oranii.  Brytyjczycy konkurujący w tym rejonie z Niemcami dążyli do militarnej i gospodarczej dominacji. W 1899 roku doszło do nowego konfliktu zbrojnego między Wielką Brytanią a Transwalem i Oranią. Dopiero w 1902 roku Burowie zmuszeni zostali do uznania zwierzchności brytyjskiej. W 1910 roku z południowoafrykańskich posiadłości brytyjskich utworzono Związek Południowej Afryki, mający podobnie jak Kanada i Australia własny parlament i rząd. Natal, Transwal i Orania stały się prowincjami Związku Południowej Afryki.

*******************************************************************************************************************************************************************************

W 1881 roku Francuzi podporządkowali sobie Tunis a następnie rozciągnęli protektorat nad Marokiem. Bardzo ciekawa i sięgająca bardzo dawnych czasów jest historia tego kraju. położonego w newralgicznym miejscu Afryki, na styku Morza Śródziemnego z Atlantykiem… ^^^^ Maroko Północne Francja odstąpiła Hiszpanii.

*********************************************************************************************************************************************************

W latach 1862 do 1884 Francuzi zajęli ważny strategicznie region we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim, nazywany Somali, pozwalający kontrolować wejście w Morze Czerwone. W 1869 roku Ferdynand Lesseps zbudował Kanał Sueski. Kolonia Somali Francuskie powstała w 1896 roku. Podobnie jak inne kolonie, także Somali w 1946 roku otrzymało status terytorium zamorskiego. W 1967 roku Somali przekształcono w autonomiczne Francuskie Terytorium Afarów i Issów (to dwie głowne grupy etniczne zamieszkujące ten region). W 1977 roku powstało niepodległe państwo, które przyjęło nazwę Dżibuti.

*********************************************************************************************************************************************************************************************

Francuzi opanowywali kolejne terytoria afrykańskie różnymi sposobami, nie tylko zbrojnie. Już około 1720 roku nad Zatoką Gwinejską istniało królestwo Dahomeju, które nawiązało kontakty handlowe z europejczykami, czerpiąc zyski głównie z handlu niewolnikami i olejem palmowym. Stopniowo zwiększały się wpływy francuskie. W 1894 roku Francuzi uwięzili królewskiego syna i w następnym roku Dahomej stał się kolonią francuską. W 1905 roku Dahomej włączono do Francuskiej Afryki Zachodniej a w1946 roku kraj ten uzyskał status terytorium zamorskiego. W 1958 roku Dahomej został członkiem Wspólnoty Francuskiej. Niepodległość uzyskał w 1960 roku – obecna nazwa kraju to Benin, stolicą jest miasto Porto Novo. Znaczek prezentowany obok pochodzi z roku 1913, kiedy Dahomej był już częścią składową Francuskiej Afryki Zachodniej (utworzonej w 1904 roku). Madagaskar został opanowany zbrojnie, kiedy w latach 1895-1896 ekspedycja francuska obaliła rządy królowej Ranavalony III i podporządkowała wyspę Francji. W tym samym czasie Francuzi zlikwidowali na wyspie niewolnictwo.

************************************************************************************************************************************************************************

Pod koniec XIX wieku do wyścigu o podział Afryki włączyli się też Niemcy, Włosi i Belgowie. Nowego podziału dokonano na Konferencji Berlińskiej 1884-1885. Basen Konga obsadzony przez wyprawę belgijską uznano za domenę Belgów, Włosi zajęli część Somali (Somali włoskie), Trypolitanię i Cyrenajkę w północno-wschodniej Libii, Hiszpania ustanowiła protektorat nad Saharą Zachodnią, Portugalia obsadziła Angolę i Mozambik. Niemcy otrzymały Togo i Kamerun. Znaczek pocztowy z napisem „Cyrenaica” pochodzi z czasów znacznie nam bliższych. Wydano go w roku 1949 kiedy dawna kolonia włoska, ze stolicą w Bengazi, po II wojnie światowej znalazła się pod okupacją brytyjską. Inną włoską kolonią była Erytrea, ze stolicą w Asmarze. Dawna nadmorska prowincja Etiopii stała się włoską kolonią w 1890 roku. W 1936 roku Somali Włoskie wraz z Erytreą i Etiopią utworzyło Włoską Afrykę Wschodnią. W czasie II wojny światowej Erytreę zajęli Brytyjczycy i okupowali aż do 1952 roku. W 1952 roku Erytrea sfederowała się z Etiopią a w 1962 roku stała się znowu jej prowincją. W 1970 roku powstał Ludowy Front Wyzwolenia Erytrei i w wyniku jego długoletnich walk, w1993 roku kraj ten uzyskał niepodległość.

***********************************************************************************************************************************************************************

Wróćmy jednak do Konferencji Berlińskiej. W wyniku jej ustaleń główne potęgi kolonialne otrzymały najwięcej.  Anglia rozszerzyła swe posiadłości o Rodezję, Nigerię, Kenię i Beczuanę. Beczuana sąsiadująca z brytyjskim Krajem Przylądkowym, po wcześniejszej penetracji przez misjonarzy angielskich, została w drugiej połowie XIX wieku zajęta przez wojska angielskie i w 1885 roku wzięta pod protektorat Wielkiej Brytanii (południowa część w roku 1895 włączona została do Kraju Przylądkowego). W XX wieku miały miejsce walki narodowowyzwoleńcze prowadzone przez miejscową ludność, lecz dopiero w 1965 roku uzyskała autonomię. Wreszcie w 1966 roku uzyskała niepodległość i przyjęła nazwę Botswana. Stolicą Botswany jest Gaborone. Znaczek widoczny po prawej, pochodzący z Beczuany (znaczek brytyjski z nadrukiem „Bechuanaland”), wydano w roku 1912. Przedstawia ówczesnego króla Wielkiej Brytanii – Jerzego V.

****************************************************************************************************************************************************************

Francja łącząc Senegal, Gwineę, Wybrzeże Kości Słoniowej i Dahomej utworzyła w 1904 roku Francuską Afrykę Zachodnią (Afrique Occidentale Francaise), do której wkrótce dołączyła również terytorium Mauretanii, Sudanu Francuskiego (obecnie Mali), Górnej Wolty i Nigru. Na terenach dzisiejszej Republiki Mali do XIX wieku dominowały kolejno: Maroko i państwa Tuaregów. W 1857 roku Francuzi rozpoczęli okupację tych terenów. W 1898 roku uwięzili wodza Samoriego Ture, który dążył do utworzenia własnego państwa. Najpierw w 1904 roku powstała tam kolonia Górny Senegal-Niger a w 1920 roku, po po wydzieleniu Górnej Wolty zmieniono nazwę koloni na Sudan Francuski. W 1958 roku ogłoszono powstanie Republiki Sudanu Zachodniego, w 1959 roku weszła ona, wraz z Senegalem, w skład Federacji Mali. Po roku federacja rozpadła się i od 1960 roku mamy już Republikę Mali ze stolicą w Bamako. Francuska Afryka Zachodnia przetrwała do 1958 roku. W tym właśnie roku Gwinea uzyskała niepodległość a pozostałe kraje najpierw uzyskały autonomię w ramach Wspólnoty Francuskiej a dopiero w 1960 roku – niepodległość. Prezentowany znaczek przedstawia półpustynny krajobraz Nigru, typowy dla tego kraju, pozbawionego dostępu do morza. Znaczek wydano w roku 1945.

Innym tworem była utworzona w 1910 roku Francuska Afryka Równikowa (Afrique Equatoriale Francaise). Złożona została z terytoriów Gabonu, Konga Środkowego, Czadu i Ubangi-Szari.  Wszystkie te terytoria w 1958 roku weszły w skład Wspólnoty Francuskiej jako republiki autonomiczne i w ramach tej wspólnoty w 1960 roku uzyskały niepodległość. Przedstawione znaczki pocztowe pochodzą z Konga Środkowego -  czyli z francuskiego Konga ze stolicą w Brazzaville.  Znaczek o nominale 1c wydano w 1924 roku  (umieszczając nadruk „Afrique Equatoriale Francais na znaczkach wydawanych przed I wojna światową).  Na dwóch kolejnych znaczkach, poza takim samym nadrukiem, umieszczono, również w formie nadruku, nazwy innych krajów afrykańskich: Czadu i Ubangi-Szari. Kolonia Ubangi Szari (Oubangui-Chari) została utworzona w 1905 roku po wcześniejszej ekspedycji J. Marchanda i utworzeniu w Bangi placówki na drodze do Czadu i Nilu. Dzisiaj jest to Republika Środkowoafrykańska, położona na północ od rzeki Ubangi, ze stolicą w mieście Bangi. Oba znaczki pochodzą z roku 1924. W latach powojennych w Republice Środkowoafrykańskiej dochodziło do częstych zamachów stanu. W 1965 roku w taki sposób do władzy doszedł J.B.Bokassa, który sprawując rządy dyktatorskie najpierw ogłosił się dożywotnim prezydentem a w 1976 roku – cesarzem. W 1979 roku z pomocą Francji obalono Bokassę i przywrócono republikę.  Znaczki przedstawiające zwierzęta afrykańskie wydano znacznie później, już po II wojnie światowej, która zmieni także kontynent afrykański. Znaczek z nosorożcem wydano w 1947 roku a znaczek z antylopą elan w 1957 roku, czyli zaledwie na rok przed rozwiązaniem FAR.

******************************************************************************************************************************************************************

W rezultacie podziałów dokonanych w końcu XIX wieku powstały wielkie imperia kolonialne. Zaczęły się też pomiędzy nimi zatargi i konflikty. W wyniku jednego z nich, pomiędzy Wielką Brytanią a Niemcami, w latach 1886-90 Niemcy otrzymały Tanganikę, a Anglia Kenię, Ugandę i protektorat nad Zanzibarem. W 1892 roku terytorium obecnej Namibii, po wyparciu ludów Bantu (Hotentotów i Herero), opanowali Niemcy i utworzyli na tym terytorium Niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią. W latach 1904-1906 miało tam miejsce, stłumione przez Niemców, powstanie ludu Herero. Prezentowane znaczki, wydane w roku 1900, przedstawiają dumę Niemców, imperialny jacht „Hohenzollern”.

*******************************************************************************************************************************************************

I wojna światowa zmieniła nieco geografię Afryki. W 1919 roku kolonie niemieckie przeszły pod mandat brytyjski, belgijski i francuski.  W latach 1914-1915 Afrykę Południowo-Zachodnią (Namibię) zajęły wojska Związku Południowej Afryki. W 1920 roku Namibia została przyznana Związkowi Południowej Afryki jako terytorium mandatowe Ligi Narodów. W 1949 roku Afryka Południowo-Zachodnia została zaanektowana przez Związek Południowej Afryki, który objął ją istniejącym tam systemem aparthaidu.

***********************************************************************************************************************************************************

Kenia-Uganda-Tanganika to trzy sąsiadujące ze soba kolonie brytyjskie.

***************************************************************************************************************************************************************

Rodezja to dawna posiadłość brytyjska

***************************************************************************************************************************************************************************8

Dekolonizacja Afryki następuje w latach 60-tych XX wieku

*************************************************************************************************************************************************************************

Ruchy narodowo-wyzwoleńcze rozpoczęły zdecydowaną działalność po II wojnie światowej. W latach 1955-1966 większość kolonii francuskich i brytyjskich zdobyła niepodległość. Najdłużej utrzymały się kolonie portugalskie w południowej Afryce oraz niewielkie posiadłości hiszpańskie na północy i zachodzie kontynentu. W 1966 roku ONZ odebrała RPA mandat nad Afryką Południowo-Zachodnią a dwa lata później zmieniła oficjalnie nazwę kraju na Namibię. RPA zignorowała te decyzje ale wytrwała walka partyzancka prowadzona przez partię SWAPO, wspierana przez Angolę i Kubę doprowadziła do niepodległości Namibii – uzyskanej dopiero w 1990 roku.

*************************************************************************************************************************************************************************************

Stosunkowo młodym państwem jest także Sahara Zachodnia, choć dzieje tej krainy były bardzo burzliwe i sięgają daleko w przeszłość. Położona nad Atlantykiem, graniczy z Marokiem, Mauretanią i Algierią. Pierwotnie była w posiadaniu władców Maroka ale już w XV wieku następuje penetracja tych ziem prowadzona przez Portugalczyków a od XVI wieku także przez Hiszpanów. W wyniku porozumień z Francją o podziale Sahary (w latach 1900,1903 i 1912) zostaje kolonią hiszpańską. W latach 1905-1924 istniała jako kolonia Rio de Oro, później była kolonią jako Sahara Hiszpańska, zamienioną następnie w 1958 roku na prowincję hiszpańską ze stolicą w Villa Cisneros. W 1958 roku, w dwa lata po tym jak niepodległość uzyskało sąsiednie Maroko, Sahara Hiszpańska otrzymuje status prowincji zamorskiej. W wyniku aktywności ruchów niepodległościowych (Front Polisario powstały w 1973 roku w Algierze), w maju 1975 roku rząd hiszpański podejmuje decyzję o przyznaniu krajowi niepodległości. Mimo sporów z Marokiem i Mauretanią w lutym 1976 roku proklamowano Arabską Demokratyczna Republikę Sahary, ale już w kwietniu tego samego roku dochodzi do porozumienia marokańsko-mauretańskiego o podziale terytorium Sahary Zachodniej. W 1979 wobec zrzeczenia się roszczeń przez Mauretanię kraj zostaje w całości zaanektowany przez Maroko. Front Polisario podejmuje walkę z wojskami marokańskimi.   ^^^

********************************************************************************************************************************

Nawiązując do własnej historii przedkolonialnej liczne kraje afrykańskie zmieniają swoje oficjalne nazwy – dawna Górna Wolta to obecnie Burkina Faso, dawny Dahomej to dzisiaj Benin.

********************************************************************************************************************************

Po drugiej stronie Zatoki Adeńskiej w latach 1839-1967 istniał ośrodek administracji brytyjskiej – protektorat Aden. W latach 1967-1990 Aden był stolicą Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu.

*********************************************************************************************************************************************************

AZJA

*********************************************************************************************************************************************************

KIAUTSCHOU

Jest to chińskie terytorium w prowincji Szantung nad Morzem Żółtym, nad zatoką o tej samej nazwie, pomiędzy Tiensinem na północy a Szanghajem na południu, w końcu XIX wieku okupowane przez Niemcy. W 1898 roku Niemcy stworzyli tam port.  Od listopada 1914 roku do grudnia 1922 roku teren ten okupowali Japończycy, a następnie, w wyniku konferencji w Waszyngtonie terytorium i port wróciły do Chin.  Znaczek widoczny obok, przedstawiający imperialny jacht „Hohenzollern” wydano w 1905 roku. Identyczny rysunek znajdował się także na znaczkach Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej i Niemieckiej Afryki Wschodniej.

*********************************************************************************************************************************************************

INDIE

Na początku XIX wieku posiadłości Wielkiej Brytanii w Indiach ograniczały się do Bengalu i niewielkiego odcinka wybrzeża. Wielką Brytanię reprezentowała tam Kompania Wschodnioindyjska – stowarzyszenie kupieckie o rozległych uprawnieniach politycznych i znacznej sile militarnej, wspierane przez rząd brytyjski. Kompania stopniowo uzależniała od siebie władców indyjskich i umacniała swą pozycję. Lud Merathów utworzył federację księstw indyjskich i rozpoczął walkę z Brytyjczykami. W 1803 roku starcia te zakończyły się zwycięstwem strony brytyjskiej. Były dalsze konflikty, np w latach 40-tych XIX wieku wojny z Sikhami- zakonem rycerskim, który utworzył w Pendżabie własne państwo. W 1849 roku Sikhowie uznali zwierzchność brytyjską. Administrację krajem pozostawiono miejscowym książętom, uzależnionym jednak od Brytyjczyków. Utworzono siły zbrojne składające sie w większości z krajowców ale pod rozkazami oficerów brytyjskich. W 1857 roku miał miejsce bunt tych żołnierzy – sipajów, stłumiony w roku następnym. W 1858 roku Kompania Wschodnioindyjska została pozbawiona udziału we władzy. Odtąd krajem administrował gubernator – podniesiony do godności wicekróla. W 1877 roku przywrócono tytuł cesarza Indii – cesarzową została królowa Wiktoria.

**********************************************************************************************************************************************************

TUWA (Touva)

Jest to kraina w Azji Centralnej, położona w dorzeczu górnego Jeniseju, na południu Syberii, na północ od Mongolii. dawniejsza nazwa tego kraju to Tannou-Touva; stolicą jest miasto Kyzył (Kizył).

Przed I wojną światową kraj ten pozostawał pod protektoratem rosyjskim. W 1921 roku terytorium to oddzieliło się od Mongolii i aż do 1944 roku istniało jako niepodległa Ludowa Republika Tannu-Tuwa. W październiku 1944 roku, najpierw jako autonomiczny obwód, a od 1961 roku jako Tuwińska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, Tuwa włączona została do Związku Radzieckiego. Prezentowane znaczki wydano dla poczty lotniczej; pierwszy w 1934 roku, drugi w 1936 roku z okazji 15-lecia powstania niepodległej republiki.

******************************************************************************************************************************************************************